جنگ به دست آنها افتد . به خدا سوگند ، هيچ ملّتى در خانه و داخلهء خود جنگ نكرد مگر اينكه شكست خورد . هى كار را به يكديگر حواله كرديد و به گردن هم انداختيد ، و از اين دست به آن دست نموديد ، و در عوض ، به اختلافات خود مشغول شديد تا دشمن بر شما شبيخون زد ، و اموال شما را ربود و خانه و شهرتان را تصرف كرد . . . براستى جاى بسيار شگفتى است . به خدا سوگند ، كه دل از اندوه آب مىشود و غم و غصّه هجوم مىآورد وقتى مشاهده مىشود كه آنها در راه باطل چنين اتحاد محكمى دارند ، و شما در راه حق ، اين طور متفرق و دور از هم هستيد . رويتان سياه باد ، و دلتان غمگين و آزرده باد ، كه چه برايگان هدف دشمن قرار گرفتيد ، آنها شما را غارت كردند و شما از آنها چيزى نگرفتيد ، و با شما جنگيدند ، و شما به آنها حمله نكرديد و نافرمانى خدا كردند و شما خوشنوديد . در تابستان به جنگ آنها را دعوت كردم ، گفتيد باشد كه شدت گرما فرونشيند و در زمستان به اين كارتان خواندم ، اظهار كرديد كه اكنون موقع طغيان سرماست و صبر كن تا سردى فروكش كند . تمام اين عذرها براى اين بود كه از سرما و گرما خود را نگهداريد و شما كه از سرما و گرما گريزانيد ، به خدا سوگند كه از شمشير بيشتر فرار خواهيد كرد . اى آدم‌نمايان از مردى و مردانگى دور ، كه انديشه كودكان خردسال و عقل زنان پرده‌نشين داريد . اى كاش شما را هرگز نديده بودم و نمىشناختم ، چه آشنايى با شما براى من جز پشيمانى و جلب غم و اندوه حاصلى ندارد ، خدا شما را بكشد كه خاطرم را آزرده ساختيد ، و خشمم را برانگيختيد و پياپى جام غم و اندوه ، به من نوشانيديد و نقشه‌هايم را به نافرمانى باطل كرديد ، بلكه طايفهء به من طعنه مىزنند كه پسر ابو طالب ، گرچه مردى زورمند و با تهوّر است ولى به رموز جنگ آشنايى ندارد . خدا پدرانشان را بيامرزد . آيا در ميان قريش كسى از من استوارتر و پيش‌قدمتر به جنگ هست ؟ من جوان بيست‌ساله بودم كه آغاز به جنگ كردم ، و اكنون متجاوز از شصت سال دارم و تدبير و سياست كسى را كه به حرفش گوش ندهند چه ثمر بخشد و چه حاصلى بدست آورد ؟ . ( 70 ) على ( ع ) بدين گونه مردم كوفه را به دو گروه با منافع متضاد ، مشخص مىنمايد . اولا گروهى از پيروان مؤمن او هم از متقدمين و هم از متأخرين تشكيل شده بودند و اينان نه تنها خود را تسليم به وجود مقدس على ( ع ) كرده بودند ، بلكه معتقد بودند كه دنباله رهبرى مسلمانان بايد از خانه پيامبر باشد . با توجه به اين